قصهی قدیم جستجویی است برای یافتن ردپای داستان کوتاه در متون کهن ادبیات ایرانی ـ اسلامی؛محمدعلی سپانلو، شاعر سرشناس ما، با گشت و گذار در چنین متونی 111 قطعهی داستانی زیبا را انتخاب کرده که خوانندگان میتوانند از رهگذر آن هم با سبک قصهگویی در ادبیات کهن ایرانی ـ اسلامی آشنا شوند (به ویژه فرم شبه داستان کوتاه) و هم لحظاتی متفاوت را با «قصه ی قدیم» تمدنمان بگذرانند که آنها را با نگاه دیگری بخوانند. تمام این قصه ها از کتب قصهی منثور ما انتخاب شده؛ دیدگاه تاریخی ایرانی به نثر شامل بر این بوده که نثر بیشتر برای انتقال اطلاعات صرف به کار میرود و از این رو این قصههای برگزیده وجه تاریخی بیشتری دارند و از آرایهها و پیرایههای شعری و نظم دور هستند. همین باعث میشود این قصهها بیشتر به سبک قصه گویی مدرن نزدیک شوند.
سپانلو در قصهی قدیم کتابهایی چون مروج الذهب، روضه الصفا، تاریخ عضدی، مطلع السعدین، فرج بعد از شدت، تاریخ طبری، لطایف الطوایف، تاریخ جهانگشای جوینی، و جز آن را منابع خود قرار داده، بسیاری از این قصهها تاریخی هستند و خواننده را به این نتیجه میرساند که انگار تاریخ نویسی ایرانی ـ اسلامی بیان تاریخ به شکل قصههای کوتاه بوده. سپانلو معتقد است اسلوب نگارش قصههای تاریخی ما میتواند «به درجات گوناگون... عصای دست قصهنویسان متجدد ما هم باشند. شاید با این ذهنیت، داستاننویس ما بتواند عناصر بومی و ملی بیشتری بر صورتهای اقتباس شده از ادبیات داستانی غرب بیفزاید.»
مخاطبان این کتاب هم علاقهمندان ادبیات ایرانی ـ اسلامی قدیمند. هم نویسندگانی که دغدغهی بومیتر نوشتن دارند، هم کسانی که شاید نتوانند این تعداد از کتب قدیمی را بخوانند و این جا گزیدهای را مطالعه خواهند کرد، هم کسانی که میخواهند مختصری با سابقه و تغییرات نثر فارسی آشنا شوند.
قصهی قدیم محصول چهل سال همنشینی محمدعلی سپانلو با ادبیات داستانی قدیم و تواریخ فارسی و عربی است. به لطف سلیقهی او که به داستانهای واقعگرا علاقه دارد قصهها در عین هیجان انگیز بودن در فضایی باورپذیر جریان دارند.
قصه ی قدیم گنجینهای است که در کتابخانهی هر ایرانی جای خالیاش حس خواهد شد.
قصه هایی که در این کتاب می خوانید: ضیافت کورش/ پارسی و سکایی/ دیداری از مجنون/ یک شب هولناک/ استاد لوطیان بغداد/ روانپریشی یک جبّار/ شبح در قصر خلیفه/ گواهی یک قالی/ قصه ی عاشق و دلاک/ عشقهای عُمر بن ابی ربیعه/ شاه و گازُر/ شاعر و دختر خلیفه/ مکاتبه/ حُب الرّمان/ افسانة بهرام چوبین/ در مجلس معاویه/ قیام حسین (ع)/ یاقوت شوم ساسانی/ قصهگوی مسخره و خلیفه ی عبوس/ از کیسه ی خلیفه بخشیدن/ درمان به شیوة زکریای رازی/ نویسنده و بقال/ بافنده/ مقامهالمضیریّه/ فرار از محبس/ ماجرای آداب سفره/ امسلمه و سفّاح/ پرس و جو در فضای مرگ سرخ/ شبیب، فرمانده ی خوارج/ وام امیر ترک/ کلاغها/ محاکمه ی مانویان/ اشتباه لپی/ اعتراف/ سرود شیطان/ آزمایش شاعری/ حجّاج در مسجد کوفه/ حکم قتل/ عاشق زن حاکم/ گذشته ی عاشقانة لیلا و شاعر/ دروغ آخر/ گفتگوی جباران/ حجاج و عرب شترچران/ مرگ حجّاج/ امیر ستمگر و ملکه ی اموی/ حکایت مرد لشکری/ شاعر در زندان/ کنیز عاشق/ سیاهِ شیفته ی موسیقی/ ترانه ی کنیز سیاه/ مباحثه ی عمر بن عبدالعزیز با خوارج/ شب سقوط امین/ مانی وسواسی/ ابوالباز طرّار/ محقق انقلابی/ پزشک ایرانی و شکنجهشدگان/ قصه ی بخیل/ عباسه و جعفر برمکی/ ادعاهای خلیفه/ طفیلی و حاجب کینهتوز/ خبرچین خلیفه/ بیگانهای در حرم/ داستان نبرد بغداد/ فرار/ برده و دزد/ تحقیق کارآگاهی/ داستان عشق شاعر و کنیز ملکه/ مرگ مأمون/ همسرِ حاکم سرنگونشده/ تیرانداز/ عاتکه و عبدالملک/ دو عرب/ ضمیرخوانی ابوسعید ابیالخیر/ افسانه ی فردوسی طوسی/ غوغای ری/ وزارتِ خواجه احمد حسن/ فروگرفتن علی امیرنشان/ فروگرفتنِ اریارُق/ شیر شتر و سوسمار/ ناصر خسرو در حمام بصره/ قیام «تارابی»/ عملیات احمد جامی/ یکی از اوباش هرات/ کودتای شاهشجاع/ شیوه ی تقرّب به وزیر اعظم/ مطایبه کردن افاضل به مولانا عبدالواسع منشی/ تکچهره ی جامی/ دو رؤیا/ جنگ با شیر درنده/ وزیر زندانی/ غرور و بخشش/ آخرین حکم قتل/ شب هولانگیز/ فیل و پهلوان/ مفرد قلندر/ لوطی صالح و آغا محمدخان/ خبر مرگ عباسمیرزا/ ملاباشی در حضور/ حکایت نحوی و کفشگر/ ازدواج حاجی بابا/ محمدشاه و شاعر شیرازی/ جنگیری در فرانسه/ هنرپیشههای دیروز/ جنگهای خونین تبریز/ مکتوب از تهران به رشت/ پافشاری ستارخان/ دوستی دو کلانگیر/ پهلوان فوقالعاده